Żeby przestać odkładać budzik, przestań podejmować decyzję o 6:30 rano. Zaraz po dzwonku mózg wciąż częściowo śpi i to właśnie ten zaspany mózg decyduje, czy wstać. Nie chodzi więc o to, żeby wtedy bardziej się starać. Odbierz mu tę decyzję: ustaw budzik, który wyłącza się dopiero po krótkim zadaniu, którego nie zrobisz przez sen, na przykład po dziesięciu przysiadach, zdjęciu filiżanki kawy albo kilku prostych obliczeniach. Potem zajmij się tym, skąd w ogóle bierze się twoje zmęczenie.
Jeśli odkładasz budzik, nie jesteś wyjątkiem. W badaniu z 2025 roku, które objęło ponad 3 miliony nocy zarejestrowanych w aplikacji Sleep Cycle, 55,6% zakończyło się drzemką: średnio 2,4 naciśnięcia i prawie 11 minut drzemki1.
„Jeszcze pięć minut.” I znowu. I znowu.
Przez lata nie potrafiłem budzić się tak, jak chciałem. Budzik dzwonił, mówiłem sobie „jeszcze pięć minut” i wciskałem drzemkę. Potem znowu. I znowu.
Dlatego stworzyłem SnooZero: budzik bez przycisku drzemki, który wyłącza się dopiero, gdy zrobisz coś, co udowadnia, że już nie śpisz.
Dlaczego tyle razy odkładam budzik?
Bo osoba, która podejmuje decyzję, jeszcze się w pełni nie obudziła. W tej chwili kilka rzeczy naraz działa na twoją niekorzyść.
Twój mózg dopiero się budzi
Przez jakiś czas po przebudzeniu mózg pracuje wolniej. Badacze snu nazywają to inercją senną: czas reakcji się wydłuża, a pamięć, liczenie i podejmowanie decyzji mogą działać gorzej niż zwykle. Często słabnie ona po upływie od 15 do 30 minut, ale pełny powrót do formy może zająć godzinę lub dłużej. Po zbyt krótkim śnie jest silniejsza2. To właśnie w takim stanie musisz wybrać między ciepłym łóżkiem a zimną podłogą. Nic dziwnego, że „jeszcze pięć minut” brzmi jak świetny interes.
Za mało śpisz
W ankiecie CDC z 2014 roku ponad jedna trzecia dorosłych w USA podała, że zwykle śpi krócej niż 7 godzin, czyli mniej niż minimum zalecane dorosłym w wieku od 18 do 60 lat3. Jeśli budzik skraca ci sen, ciało każdego ranka stawia opór, a drzemka to najprostszy sposób, żeby mu ulec. W ankiecie przeprowadzonej wśród 1732 osób najczęstszym powodem odkładania budzika było po prostu zbyt duże zmęczenie, by wstać z łóżka4, 5.
Twój zegar biologiczny mówi, że wciąż jest noc
Niektórzy są stworzeni do późniejszych poranków. W badaniu, w którym 450 pracujących dorosłych z USA obserwowano za pomocą urządzeń noszonych na ciele, 57% odkładało budzik, a byli to częściej ludzie młodsi i o wieczornym chronotypie6. Jeśli twój zegar biologiczny jest przesunięty na później, budzik o 6:30 może zadzwonić w chwili, która dla ciebie wciąż jest środkiem nocy, a zaspanie jest silniejsze, gdy budzisz się w porze niekorzystnej dla zegara biologicznego2.
Drzemka jest łatwa z założenia
Jedno stuknięcie i od razu coś dostajesz: kilka minut dłużej w ciepłym łóżku. Koszt przychodzi później, gdy poranek zamienia się w pośpiech, a o 6:30 łatwo go zignorować.
Dlaczego nie pamiętam odkładania budzika?
Najprawdopodobniej dlatego, że zasypiasz z powrotem, zanim wspomnienie zdąży się zapisać. W klasycznym badaniu w laboratorium snu osoby, które przespały 10 minut, miały trudność z przypomnieniem sobie słów usłyszanych w ostatnich minutach przed zaśnięciem7. W innym badaniu nocne przebudzenia musiały trwać średnio około 4 minut, żeby ludzie pamiętali je następnego ranka8. Wciśnięcie drzemki trwa sekundę. Jeśli zaraz potem znów odpływasz, ta sekunda prawdopodobnie nigdy nie trafia do pamięci.
Sam ruch też jest automatyczny. Po setkach poranków kciuk wie, gdzie jest przycisk drzemki, bez twojego udziału. Dlatego ludzie znajdują wyłączone budziki i nie pamiętają, kiedy je wyłączyli.
Jeśli często przesypiasz budzik albo w ciągu dnia czujesz silną senność nawet po pełnej nocy snu, porozmawiaj z lekarzem. To może być oznaka problemu ze snem, którego budzik nie rozwiąże. Jeśli alarm po prostu do ciebie nie dociera, zobacz, co naprawdę budzi śpiochów, od dźwięków budzika po ustawienia telefonu.
Czy odkładanie budzika szkodzi?
Prawdopodobnie mniej, niż się często słyszy. W badaniu laboratoryjnym z udziałem 31 osób, które regularnie odkładają budzik, 30 minut drzemki kosztowało je tylko około 6 minut snu i nie pogorszyło wyników testów zaraz po przebudzeniu. Jeśli już, to raczej trochę pomogło. Nie miało wyraźnego wpływu na kortyzol, senność ani nastrój4. Badanie z urządzeniami noszonymi na ciele wykazało, że osoby odkładające budzik miały nieco płytszy sen w ostatniej godzinie przed przebudzeniem (według pomiarów tych urządzeń), ale nie spały krócej ani nie czuły się bardziej senne niż ci, którzy budzika nie odkładają6. Nie wszystkie badania są zgodne: w małym japońskim teście laboratoryjnym z udziałem 10 osób drzemka sprawiła, że zaspanie trwało dłużej niż po jednym budziku9.
Nie ma więc powodu do zdrowotnej paniki. Prawdziwy koszt jest prostszy. Wieczorem ustalasz, o której wstaniesz, a każdego ranka półprzytomna wersja ciebie tę decyzję unieważnia. Jeśli chcesz odzyskać swoje poranki, właśnie z tym nawykiem warto zerwać.
Jak powstrzymać się przed odkładaniem budzika?
Niech decyzja nie zapada w chwili, gdy dzwoni budzik. Popularne porady próbują to osiągnąć, ale prawie każda z nich wciąż zależy od tego, czy zaspana wersja ciebie zechce się do niej zastosować.
| Porada | O 6:30 musisz | Gdzie zawodzi |
|---|---|---|
| Postaw budzik po drugiej stronie pokoju | Podejść i go wyłączyć | Wyłączasz go i wracasz prosto do łóżka. |
| Zasada 5 sekund | Odliczyć 5-4-3-2-1 i wstać | Ktoś musi zdecydować, że zaczyna odliczać. Ten ktoś jest półprzytomny. |
| Odsłoń zasłony albo zapal światło | Wstać i sięgnąć do włącznika | Światło to najsilniejszy sygnał dla zegara biologicznego10, ale jeśli lampa nie ma wyłącznika czasowego, musisz wstać, żeby ją zapalić. Zimą na zewnątrz jest jeszcze ciemno. |
| Szklanka wody przy łóżku | Usiąść i ją wypić | Łatwo to pominąć. Jeśli nie wypijesz, nic się nie stanie. |
| Kilka budzików co 5 minut | Wyłączyć każdy z nich | Wyłączanie budzików wychodzi ci coraz lepiej. |
| Wyłącz drzemkę w aplikacji zegara | Wstać, gdy zadzwoni | Przycisk „Zatrzymaj” wciska się równie łatwo jak „Drzemka”. |
Wcześniejsze chodzenie spać to jedyna porada, która usuwa przyczynę, i warto ją stosować. Ale to zajmuje tygodnie i nie pomoże ci jutro o 6:30.
Rozwiązanie: budzik z zadaniem
Zamiast kazać sobie decydować, niech budzik poprosi o coś, czego nie zrobisz przez sen. Budzik z zadaniem nie wyłączy się, dopóki zadanie nie zostanie wykonane. Nie ma przycisku, który go kończy, więc nie ma z czym dyskutować.
Zwykły budzik
- 06:30 Budzik dzwoni
- Decydujesz w półśnie
- Drzemka
- Zasypiasz znowu
- Kilka minut później: od nowa
Budzik z zadaniem
- 06:30 Budzik dzwoni
- 10 przysiadów, zdjęcie filiżanki albo 3 działania
- Ruszasz się, chodzisz albo myślisz
- Budzik wyłączony. Decyzja zapadła.
Działa to dzięki dwóm rzeczom. Nie ma decyzji, którą można przegrać, bo „wyłącz” czeka dopiero po drugiej stronie zadania. A zadanie fizycznie cię rusza: wstajesz, idziesz do kuchni albo siadasz i liczysz. Zaspanie nie znika: inercja senna często słabnie dopiero po 15 do 30 minutach2. Ale jesteś już na nogach, a twoje zaspane „ja” nawet nie dostało prawa głosu.
Uczciwie trzeba przyznać, że dowodów jest niewiele. W jednym małym badaniu 36 osób przez dwa tygodnie korzystało z budzika z zadaniem na pobudkę (działaniem matematycznym albo zdjęciem), a korzystanie z zadań szło w parze z faktycznym wykonywaniem zaplanowanych porannych przysiadów11. Dla budzika po drugiej stronie pokoju ani zasady 5 sekund nie znaleźliśmy żadnego badania. Wszystkie te sposoby działają na tej samej zasadzie: stawiają cię na nogi i pobudzają do działania. Różnica polega na tym, że budzik z zadaniem nie wymaga od ciebie wyboru o 6:30.
Które zadanie wybrać?
Ruch
Przysiady, pompki albo pajacyki, liczone przez kamerę telefonu. Najlepsze, jeśli masz skłonność do ponownego zasypiania.
Zdjęcie
Zdjęcie filiżanki kawy, rośliny albo łazienki. Najlepsze, jeśli musisz wyjść z sypialni.
Myśl
Zadania matematyczne, powtarzanie wzoru z pamięci albo układanie liczb w kolejności. Najlepsze, jeśli nie możesz ćwiczyć albo dzielisz z kimś pokój.
Dokładnie tak działa SnooZero. Ma 17 zadań w tych trzech grupach, 28 dźwięków budzika i 10 języków, na iPhonie i Androidzie. Wszystko jest sprawdzane w telefonie: zdjęcia są usuwane zaraz po sprawdzeniu i nigdy nie są nigdzie wysyłane, jak wyjaśnia polityka prywatności (po angielsku).
Twój pierwszy tydzień bez drzemki
- Ustaw jeden budzik, na prawdziwą godzinę. Na tę, o której naprawdę chcesz wstać. Żadnego „ostrzegawczego” budzika 20 minut wcześniej.
- Odlicz 8 godzin wstecz. To twoja pora gaszenia światła, która zostawia miejsce na co najmniej 7 godzin snu3. Ustaw przypomnienie pół godziny wcześniej, żeby mieć czas się wyciszyć.
- Wybierz zadanie poprzedniego wieczoru i zacznij od małych kroków. 10 przysiadów, nie 50. Jeśli na nogi stawia cię kawa, wybierz zdjęcie filiżanki: zaprowadzi cię prosto do kuchni.
- Ułatw sobie pierwsze pięć minut. Kawa przygotowana w ekspresie, wystarczy go włączyć, ubrania na krześle. Daj sobie coś, do czego zechcesz pójść.
- Trzymaj się tej samej godziny przez cały tydzień i licz poranki. W SnooZero seria pokazuje, ile poranków z rzędu udało ci się wstać, a dni bez budzika nigdy jej nie przerywają.
Wypróbuj poranek bez drzemki
SnooZero nie ma przycisku drzemki. Wyłącza się dopiero, gdy wykonasz zadanie. Ustaw pierwszy budzik jeszcze dziś wieczorem.
iPhone i Android. Darmowy okres próbny dla nowych użytkowników.
Częste pytania
Czy lepiej nie odkładać budzika?
Jeśli chodzi o zdrowie, wyniki badań są niejednoznaczne. Jedno badanie laboratoryjne wykazało, że u osób regularnie odkładających budzik 30 minut drzemki nie zaszkodziło snowi, nastrojowi ani wynikom testów tego ranka4, natomiast małe badanie wykazało, że drzemka przedłuża zaspanie9. Jeśli twoim celem jest wstać o wybranej godzinie, to tak: jeden budzik na prawdziwą godzinę jest lepszy niż drzemka za drzemką.
Jaki procent ludzi odkłada budzik?
Ponad połowa. W badaniu na danych z aplikacji Sleep Cycle 55,6% z ponad 3 milionów nocy zakończyło się drzemką1. W badaniu 450 pracujących dorosłych z USA budzik odkładało 57% osób6, a w ankiecie wśród 293 japońskich studentów 70,5% podało, że często odkłada budzik9.
Czy da się wyłączyć drzemkę?
Na iPhonie otwórz aplikację Zegar, stuknij w Alarmy, stuknij w czas alarmu i wyłącz opcję Drzemka12. Wiele aplikacji zegara na Androidzie ma podobne ustawienie w opcjach alarmu. Ale wyłączenie drzemki usuwa tylko jeden przycisk: nadal możesz stuknąć w Zatrzymaj i zasnąć z powrotem. Budzik z zadaniem usuwa oba.
Dlaczego wciąż odkładam budzik, choć wcześnie chodzę spać?
Wcześniejsze chodzenie spać pomaga tylko wtedy, gdy naprawdę śpisz dłużej, a twój zegar biologiczny za tym nadąża. Osoby o wieczornym chronotypie częściej odkładają budzik6, a wcześniejsze położenie się do łóżka nie zawsze oznacza wcześniejsze zaśnięcie. Odkładanie budzika to też nawyk: ręka zna ten ruch na pamięć. Zostań przy wcześniejszej porze snu i połącz ją z budzikiem bez przycisku drzemki.
Źródła
- Robbins R, Sääf D, Weaver MD, Gradisar M, Quan SF, Czeisler CA. Snooze alarm use in a global population of smartphone users. Scientific Reports, 2025. Dane od użytkowników aplikacji Sleep Cycle; jeden z autorów pracuje dla Sleep Cycle.
- Hilditch CJ, McHill AW. Sleep inertia: current insights. Nature and Science of Sleep, 2019.
- Liu Y i in. Prevalence of healthy sleep duration among adults, United States, 2014. CDC, Morbidity and Mortality Weekly Report, 2016.
- Sundelin T, Landry S, Axelsson J. Is snoozing losing? Why intermittent morning alarms are used and how they affect sleep, cognition, cortisol, and mood. Journal of Sleep Research, 2024 (online: październik 2023).
- Uniwersytet Sztokholmski (Stockholm University). You don't lose if you snooze. Komunikat prasowy o źródle 4, październik 2023.
- Mattingly SM i in. Snoozing: an examination of a common method of waking. SLEEP, 2022.
- Wyatt JK, Bootzin RR, Anthony J, Bazant S. Sleep onset is associated with retrograde and anterograde amnesia. SLEEP, 1994.
- Winser MA, McBean AL, Montgomery-Downs HE. Minimum duration of actigraphy-defined nocturnal awakenings necessary for morning recall. Sleep Medicine, 2013.
- Ogawa K, Kaizuma-Ueyama E, Hayashi M. Effects of using a snooze alarm on sleep inertia after morning awakening. Journal of Physiological Anthropology, 2022.
- National Institute of General Medical Sciences (NIH). Karta informacyjna Circadian rhythms.
- Oh KT, Ko J, Shin J, Ko M. Using wake-up tasks for morning behavior change: development and usability study. JMIR Formative Research, 2022.
- Wsparcie Apple. Ustawianie alarmu w aplikacji Zegar na iPhonie. Podręcznik użytkownika iPhone’a.
Opublikowano . Ten artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady medycznej. Więcej odpowiedzi o odkładaniu budzika i wstawaniu znajdziesz na blogu SnooZero.